Zintegrowana Sieć Kolejowa – nowy, kompletny plan dla polskiej kolei

Zintegrowana Sieć Kolejowa to jeden z najważniejszych od lat dokumentów wyznaczających kierunki rozwoju polskiej kolei.

Program porządkuje myślenie o przyszłej sieci, integracji przewozów i poprawie konkurencyjności transportu kolejowego, ale jednocześnie pozostawia otwarte pytania o rozwiązania systemowe, bez których sama rozbudowa infrastruktury może nie wystarczyć do osiągnięcia zakładanych celów. Opublikowany w czerwcu 2026 roku plan rządowy pod nazwą Zintegrowana Sieć Kolejowa (ZSK)1 jest projektem na miarę programu budowy autostrad i dróg ekspresowych, którego pierwsze zręby można datować na początek lat dziewięćdziesiątych XX wieku, ale konkretne dokumenty z szansami na realizację raczej dopiero na początek tysiąclecia.

Stanowi więc wyraźny postęp w programowaniu rozwoju infrastruktury kolejowej w Polsce wraz ze wskazaniem na pewne rozwiązania systemowe dla kolejnictwa. Można tu zwrócić uwagę zwłaszcza na koncepcję Horyzontalnego Rozkładu Jazdy, wzorowanego na Szwajcarii. Jednak w niektórych kwestiach ZSK pozostawia pewne luki, gdyż poprzestaje na infrastrukturze, a nie odnosi się do rozwiązań systemowych, które pozwoliłyby lepiej wykorzystać tę infrastrukturę oraz zwiększyć prawdopodobieństwo realizacji długofalowego celu polityki transportowej i deklarowanych celów ZSK – zwłaszcza zwiększenia roli kolei jako niskoemisyjnego, ekologicznego środka transportu.

Modele transportowe

Na początku trzeba podkreślić dorobek spółki CPL/CPK w tworzeniu modeli transportowych – pasażerskiego i towarowego – w skali kraju, co – miejmy nadzieję – wesprze nurt merytoryczny w procesach decyzyjnych dotyczących inwestycji infrastrukturalnych. Każda negatywna opinia dotycząca jakiejś linii kolejowej z łatwością może być traktowana jako dyskryminacja i podtrzymanie rzekomego lub faktycznego wykluczenia transportowego jakiegoś miasta lub powiatu. Planując jednak wydatki inwestycyjne, warto zadawać sobie pytanie, czy państwowy lub lokalny budżet będzie finansował przewozy pociągami w liczbie poniżej 500 osób na dobę w sytuacji, gdy przewozy można zrealizować autobusami kilkakrotnie taniej i w oparciu o już istniejącą infrastrukturę drogową. Co jest lepsze dla mieszkańców: dwa pociągi na dobę czy kilkanaście kursów autobusów? Koszty są porównywalne, a na obszarach o mniejszym ruchu argumenty dotyczące korków, ekologii i klimatu są po prostu nieprawdziwe. Wielotonowy skład – nawet lekki – wiozący kilkunastu pasażerów zużywa, licząc na jednego pasażera, więcej energii lub paliwa niż autobus albo nawet samochody. W przywoływanej jako wzór Szwajcarii stosowany jest takt godzinny pociągów przy potoku ponad 1000 pasażerów na dobę, a przy mniejszej liczbie jest to raczej autobus, ale też kursujący co godzinę. Przy potoku powyżej 5000 pasażerów na dobę takt jest zagęszczany do połowy godziny. Wydaje się, że programując rozwój transportu publicznego, należałoby wyznaczyć niekoniecznie sztywne, ale orientacyjne granice dla transportu kolejowego, autobusowego lub wręcz przypadki, gdy celowe jest wsparcie przejazdu samochodem dla pojedynczych osób (np. do przychodni), co już jest praktykowane w odniesieniu do niepełnosprawnych. Unikniemy wtedy modernizacji linii, po których nie pojedzie żaden pociąg, chyba że kolejnymi naciskami politycznymi zmusi się organizatora transportu lub przewoźnika do uruchomienia tego, co z niemiecka nazywa się alibi zug, czyli pociągu widma, który pozwala opowiadać, że gdzieś jest komunikacja, a dwie pary pociągów rzekomo zmniejszają wykluczenie komunikacyjne, a tak naprawdę dają tylko alibi władzy i kolei. Wyraźne wprowadzenie autobusów do systemu jest pozytywnym aspektem ZSK.

dr inż. Tadeusz Syryjczyk

Partner w Zespole Doradców Gospodarczych TOR, minister przemysłu (w rządzie T. Mazowieckiego) i minister transportu i gospodarki morskiej (w rządzie J. Buzka)